سیاه گوش یا لینیکس با نام علمی Lynx lynx و نام انگلیسی Eurosian lynx، یکی  از هشت گونه گربه سان موجود در ایران است. این گربه را در ترکی، ورشک، و ارشاق، در ترکمنی: گچی قاپلان، در کردی کلش  و در مازندرانی، پلنگ مول هم می‌نامند. این گربه در مناطق جنگلی و استپی و بوته زارهای کوهستانی مرتفع زندگی می‌کند و در مناطق کوهستانی البرز از گرگان تا الموت و آذربایجان شرقی و غربی دیده شده است. همچنین به تازگی اطلاعاتی مبنی بر مشاهده آن در کرمانشاه، منطقه حفاظت شده دنا، شهرضا، قالی کوه لرستان، همدان، منطقه حفاظت شده بافق و پارک ملی توران واصلی گردیده، که هنوز هیچکدام مورد تأیید قرار نگرفته است. ولی از آنجائی که سیاه گوش حیوانی بسیار مخفی کار است احتمالی بودن آن در برخی از مناطق مذکور و دیگر مناطق وجود دارد. پراکنش جهانی سیاه گوش در اروپا و آسیا است.

مشخصات

سیاه گوش جثه به مراتب بزرگتر از گربه اهلی دارد (گاهی با پلنگ اشتباه می شود)، دست و پا بلند، دم بسیار کوتاه با نوک پهن و سیاه، موهای گونه، بلند و ریش مانند است. در انتهای گوش ها، دسته ای از موهای سیاه بلند به طول متجاوز از چهار سانتی متر وجود دارد. پنجه ها بسیار پهن اند. ردپا تقریباً دو برابر ردپای گربه معمولی است. در اطراف پینه ها موهای بلندی وجود دارد که آنها را از سرما حفظ نموده و مانع فرورفتن حیوان در برف می شود. رنگ موهای پشت خاکستری متمایل به قهوهای با خالهای بزرگ و کوچک توپر و سیاه رنگ، زیر بدن سفید است. پوشش تابستانی کوتاهتر از پوششی زمستانی و خالها کاملا مشخص هستند.

اندازه ها

طول سروتنه سیاه گوش ۸۰ تا ۱۳۰ سانتی متر است و دم آن ۱۱ تا ۲۴ سانتی متر می‌باشد. ارتفاع سیاه گوش حدود ۵۰ تا ۷۵ سانتی متر است و وزن آن ۱۸ تا ۳۸ کیلوگرم است.

عادات

صبح زود و غروب بیشترین فعالیت را دارد. اواسط روز و شب استراحت میکند. به صورت انفرادی زندگی میکند. در یک شب به طور متوسط تا ۱۰ کیلومتر راه میرود. زمستان ها در تعقیب طعمه به مناطق پائین تر میآید و اگر طعمه کم باشد بیشتر از ۱۰۰ کیلومتر مهاجرت می کند. معمولاً در سوراخهای درختان، زیر صخره ها و گیاهان انبوه لانه میسازد. طعمه خود را با کمین کردن و پریدن بر روی آن شکار میکند.

غذا

از پستانداران کوچک به اندازه موش تا شوکا، بچه گراز، روباه، گربه وحشی و نیز پرندگان، خزندگان و حشرات تغذیه میکند. اغلب سر طعمه خود را گاز میگیرد. سیاه گوشی قادر است حیواناتی که سه تا چهار برابر بزرگتر از او هستند را شکار کند. گاهی اوقات طعمه را به مدت چند روز تعقیب می کند و در فرصتی مناسب دزدانه به او نزدیک می شود و در نهایت با هجومی ناگهانی او را می گیرد. معمولاً پس از شگار، طعمه را به محل امنی منتقل میسازد.

تولید مثل

جفت گیری در اواسط زمستان انجام می گیرد. پس از حدود ۷۰ روز، یک تا چهار بچه میزاید. چشم بچه ها پس از ۱۲ روز باز میشود، تا یک سالگی وابسته به مادرند. در دو سالگی می توانند تولید مثل کنند. طول عمر در اسارت حدود ۲۱ سال است.

وضعیت فعلی

سیاه گوش دشمن طبیعی مشخصی ندارد، گاهی مورد حمله سگهای گله، گرگ و پلنگ قرار میگیرد. به علت زندگی در مناطق دور از دسترس، از وضعیت زیستی آن اطلاع زیادی در دست نیست. به تازگی یک نمونه در ارتفاعات گرگان و چند نمونه در ارتفاعات آذربایجان شکار شده است. یک نمونه هم در ارتفاعات کلند واقع در منطقه حفاظت شده ارسباران که توسط سگ گله کشته شده بود، مشاهده و مورد بررسی قرار گرفت.

منبع

پستانداران ایران، هوشنگ ضیایی

جزوه درس پستانداران ایران، شهاب چراغی، 1395