البرز غربی (کوه‌های طوالش) قسمت غربی کوهستان البرز است که از جمله کوه‌های شمالی ایران به حساب می‌آید. این منطقه همانطور که در نقشه رو به رو نمایش داده شده‌است، از جنوب شهر مغان شروع می‌شود و رو به سوی جنوب شرقی تا دره آستارا به صورت کوه‌های مرزی ادامه می‌یابد و از گردنه حیران منحرف شده و تا غرب شهرستان هشتپر تقریبا به صورت خط مسقیمی به سمت جنوب کشیده می‌شود. سپس از غرب شهرستان هشتپر مجددا به سمت جنوب شرقی متوجه می‌شود و در جنوب شهر رشت به دره سفید رود پایان می‌یابد.

عرض این کوهستان در نواحی شمالی حدود 30 کیلومتر، در بخش مرکزی حدود 60 کیلومتر و قسمت شرقی که منتهی به دره سفید رود است حدود 110 کیلومتر است. این کوهستان که طولی بالغ بر 270 کیلومتر دارد از کوه‌های بسیار تشکیل یافته است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از ماسوله داغ، حضار بلاغی، رس خسری داغ، عجم داغ، چرسو داغ، سوره خانی و آق داغ که با ارتفاع 3300 متر بلندترین قله البرز غربی است و در 26 کیلومتری جنوب خلخال قرار دارد.

دامنه‌های مشرف به دریای این منطقه پوشیده از جنگل‌های انبوه و رودخانه‌های فراوانی است که غالبا مستقیم به دریا می‌ریزند. اما رودهای دامنه‌های جنوب آن به رودخانه قزل اوزن و معدودی به قره سو وارد می‌شوند. از جمله مهم‌ترین رودخانه‌های دسته اول می‌توان به رودهای آستارا، هویق، هره دشت، کرگانرود و پسی رود اشاره کرد و از دسته دوم که به قزل اوزن می‌ریزند می‌توان از رودهای سنگور چای، آریا چای، شاهرود، قلات و زنجان رود را یاد کرد و از دسته سوم رودخانه قره سو را نام برد.

در بخش‌های مرکزی، رودخانه قزل اوزن وارد این منطقه می‌شود و تقریبا آن را دو بخش موازی تقسیم می‌کند. شهرها و روستاهای بسیاری در دامنه‌ها و دره‌های پر آب آن تشکیل شده‌است که معروف‌ترین آن‌ها عبارتند از آستارا، تالش، ماسوله، ماسال، رودبار، زنجان و خلخال.

میانگین دمای سالیانه این کوهستان در نواحی شمالی و مرکزی 5 تا 10 درجه سانتیگراد و در نواحی شرقی و مشرف به دره سفید رود 10 تا 20 درجه سانتیگراد است. میزان بارندگی سالانه برای نواحی مشرف به دریای خزر 800 تا 2000 میلیمتر و برای نواحی مرتفع و دامنه‌های غربی و جنوب غربی 800 تا 400 میلیمتر است و از نظر زلزله خیزی جز مناطق پر زیان تا نیم زیان محسوب می‌شود.

منابع

عباس جعفری. گیتاشناسی ایران جلد اول، کوه ها و کوه نامه ایران. تهران: گیتاشناسی، 1384.

علی مقیم. کوهنوردی در ایران. تهران: روزنه، 1385.