دریاچه مازندران(Caspian sea) بزرگترین دریاچه آب شور جهان است که مرغوب ترین خاویارها از آن صید می شود و 4 درصد نفت و گاز خاورمیانه درش نهفته است و موجوداتی که در آن زندگی می کنند خاص آن هستند.

نام ها

در گذشته دریاچه مازندران را به نام های گوناگونی می شناختند که عبارت اند از، دریای هیرگان /گلستان، دریای کاسپین، دریای طبرستان، دریای خزر و دریای مازندران که این نام تنها توسط ایرانیان استفاده می شود .

موقعیت جغرافیایی

دریای مازندران در شمال ایران واقع شده است و کشورهای ایران از جنوب , ترکمنستان وقزاقستان از شرق ,روسیه از شمال و جمهوری آذربایجان از غرب این دریاچه را احاطه کرده اند همچنین این دریاچه با ایجادی کانالی بر روی رودخانه ولگا و دن به آب های آزاد راه پیدا می کند .

ابعاد و عمق

مساحت دریاچه 3626000 کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح آب های آزاد بین -29 تا 880 متر متغیر می باشد و بیشترین طول , عرض و عمق دریاچه به ترتیب 1030 ,435 , 1025 کیلومتر و متوسط عمق آن 211 متر است  

منابع تامین آب

81 درصد آب دریای مازندران را رودخانه ولگا از کشور روسیه تامین می کند و از دیگر رودخانه هایی که به آن می ریزند می توان : هراز ,پیلورود, سپیدرود و اترک از ایران , کورا از اذربایجان , اورال از ترکمنستان و روسیه, سمور از اذربایجان و روسیه ,ترک و سالاک از روسیه و جورجیا را نام برد .

پوشش گیاهی و جانوری

این دریاچه شامل 575 نوع گیاه,1332 نوع جانور و 850 نوع ماهی می باشد و 90 % مرغوب ترین خاویارهای جهان از این دریاچه تامین می شود ولی جمعیت خاویارها به دلیل صید بی رویه در صد سال گذشته رو به کاهش است و بسیاری از گیاهان و جانوران آن نام خود را از نام دریاچه به ارث برده اند.

ویژگی­های خاص

این دریاچه بزرگترین دریاچه جهان است و به همین دلیل از آن به عنوان دریا یاد میکنند ولی به هیچ دریایی متصل نیست(بجز از طریق کانال) و مشمول کنوانسیون سازمان ملل در مورد حقوق دریاها نمی شود و کشورهای حوضه آبخیز باید در مورد رژیم حقوقی آن به توافق برسند . 

توضیحات بیشتر

مناقشاتی بین کشورهای حوضه بر سر میزان استخراج نفت ,ماهی و تحدید بستر آبی در سواحل آنها وجود دارد و بعضا بوسیله تعهد هایی رفع شده اند .

منابع دریای خزر

از جمله منابع غنی دریای مازندران نفت و گاز آن می باشد بطوریکه 4% نفت و گاز خاورمیانه را به خود اختصاص داده است

آلودگی

این روزها دریاچه مازندران نظیر دیگر دریاچه ها گرفتار آلودگی شده است که عمده این آلودگی ناشی از استخراج نفت و گاز می باشد و باعث افزایش نوعی شانه دار مهاجم ,نیوپسیس,در آب شده است که غذای ماهی های کوچک ,پلانکتون ها , و ماهی های بزرگ ,ماهی کلیکا,را تهدید می کند و در کل باعث کاهش جمعیت ماهی ها شده است .

چگونگی تشکیل دریاچه

دریای مازندران باقی مانده دریاچه ای پهناور (دریای تتیس)که از دریای سیاه تا آرال کشیده شده بود می باشد و در طول تاریخ چند بار به هم متصل شده اند که آخرین بار پس از اتمام عصر یخبندان رخ داده است و از آنجایی که دریای اولیه با اقیانوس ها در ارتباط نبوده است دریای مازندران نیز با آب های آزاد در ارتباط نمی باشد و در سال های اخیر ارتفاع آب دریا افزایش پیدا کرده است که دانشمندان علت آن را نه از افزایش آب دریاچه بلکه از بالا آمدن سطح زمین می دانند و احتمالا این افزایش تا سال های اینده ادامه خواهد داشت و سرمایه گذاری در سواحل خطر بهمراه خواهد داشت .  

منابع

بهروز بهروزی فر. تالابهای ایران. تهران: سازمان جغرافیای نیروهای مسلح، 1387.

حسن زنده دل و دستیاران. راهنمای دریاچه های ایران. نشر ایرانگردان، بلا تاريخ.