کروکودیل تالابی یا تمساح پوزه کوتاه با نام علمی Crocodylus palustris و نام انگلیسی persian crocodil که در بلوچستان به آن گاندو می‌گویند، تنها گونه از راسته کروکودیل ها در ایران است.

این گونه در رودخانه هاي سرباز، باهوکلات، کاجو و محدوده های آبی شهرهای راسک، چابهار، نیکشهر و سراوان در استان سیستان و بلوچستان یافت می شود. به واقع گاندو یک گونه اورینتال یا شرقی بوده و همانطور که در شکل زیر مشخص است، زیستگاه اصلی آن کشور هندوستان است به گفته مدیرکل حفاظت از محیط زیست سیستان و بلوچستان  علی رغم حدود 40 روستا در نزدیکی زیستگاه این خزنده، تاکنون هیچ تهدیدی از طرف مردم محلی برای آنها وجود نداشته است و روستائیان نقش یک محیط بان دلسوز را برای بقای این حیوان ایفا می‌کنند.

گاندو حیوانی بسیار خجالتی، محتاط و ترسو است و به سختی می توان آن را مشاهده کرد و این حیوان باهوش به محض احساس خطر یا حضور مزاحم در آب فرورفته و مخفی می شود.

مشخصات ظاهری

گاندوهای بالغ حدود 3 متر طول دارند و طول بچه های آن‌ها برابر 20 تا 25 سانتيمتر است. بچه های گاندو به رنگ زيتوني و با نوارهاي تيره بر روي دمشان و نقاط تيره رنگ در طول دو طرف بدنشان ديده مي‌شوند. در حين رشد به تدريج اين علائم محو مي‌گردد. پس از بلوغ گاندوها به رنگ قهوه‌اي روشن با علائم تيره پراكنده‌اي بر بدنشان دیده می‌شوند. هر گاندو در آرواره بالا 19 دندان و در آرواره پايين 15 دندان (در مجموع 68  دندان) دارد.  چهارمين دندان آرواره پايين بزرگ‌تر از باقي است، كه در يك حفره در بالاي فك جاي مي‌گيرد. هر چند ساختمان دندان گاندو براي جويدن مناسب نيست، اما شيره گوارشي آنها اسيد فراوان دارد كه مي‌تواند در عرض چند دقيقه هر چيزي را آب نمايد.

مردمک چشم گاندو مانند گربه بيضي شكل و عمودي است. همچنین يك روكش بي‌رنگ (پلك سوم) جهت دید زير آب دارند و مجهز به دانه‌ نورافشان جهت شكار در شب می‌باشند. در سوراخ بيني ماهيچه‌اي وجود دارد كه آن را در زير آب محافظت مي‌نمايد. گوش گاندو به صورت شكاف باريك در عقب چشم واقع شده و پوسته‌اي متحرك جهت محافظت از آن در زير آب دارد.

در قسمت پشت گاندو 4 يا 6 رديف صفحه استخواني است كه در هر رديف بين 16 تا 18 استخوان صفحه غضروفي و محكمي دارد. شکم گاندو پوشيده از فلس‌هاي غضروفي ريز است. دم گاندو حدود نيمي از كل بدن آن را تشكيل مي‌دهد دست و پا بسيار گاندو كوتاه است. 5 انگشت در هر دست و 4 انگشت در هر پا كه با پرده نازكي نيز پوشيده شده است.

جفت‌گيري و تولید مثل
گاندوها عموما به سن بلوغ نمی‌رسند، چرا که پرندگان، شغال‌، بزمجه و روباه‌ تخم‌های آن‌ها را می‌خورند. سن بلوغ گاندوها معمولاً بين 5 تا 10 سال است. گاندو ماده در شروع فصل بارندگي در هنگام شب حاشيه شني رودخانه گودالي به عمق تقريبي نيم متر حفر مي‌نمايد و در آن حدود 20 تا 60 تخم مي‌گذارد و روي آن را با شن مي‌پوشاند. هر تخم در حدود 5/6 سانتيمتر طول و 4 سانتيمتر عرض دارد. گاندو اين حفره را معمولاً هم سطح بالاترين ميزان قابل پيش‌بيني آب رودخانه حفر مي‌كند. پس از تخم‌گذاري، گاندو ماده اغلب اوقات خود را براي حفاظت از تخم‌ها در اطراف اين حفره مي‌گذارند. پس از حدود 60 روز كه زمان از تخم بيرون آمدن نوزادان است، مادر براي اين كه احتمالاً شن‌هاي روي تخم‌ها براي آنها سخت و سنگين نباشد به كمك آنها مي‌شتابد. شایان ذکر است كه اين گونه تنها خزنده ايراني است كه تا اين اندازه از نوزادان خود مراقبت به عمل مي‌آورد.

منابع

همه چیز درباره «گاندو» تمساح سیستان و بلوچستان (+تصاویر)

تمساح پوزه کوتاه ایرانی (گاندو)، کویرهای و بیابانهای ایران