گربه کاراکال با نام علمی Caracal caracal یکی از هشت گونه گربه سان موجود در ایران است. این گربه زیبا در مناطق مختلف کشور نام‌های متفاوتی دارد، در نایین به آن منگوله گوش یا یوز خفته، در بلوچستان گرکاسک، در ترکمن صحرا قاراگولاک و در یزد به آن یوزو می‌گویند. همچنین در برخی از کتابهای قدیمی به آن سیاه گوش می‌گویند. علت این نام گذاری وجود موهاي سياه و بلندي است كه در پشت و انتهاي گوش‌هاي بزرگ اين گربه وجود دارد. باید دقت شود که اين گربه را با "لينكس" كه آن را به واسطه گوش‌هاي سياهش سياهگوش مي‌نامند اشتباه نگرفت..

مشخصات

جثه کاراکال بزرگتر از گربه اهلی است. بدن کشیده و استوانه ای شکل، دست و پا بلند و پاها بلندتر از دستها است. گوش های آن مثلثی شکل و بزرگ است با دسته ای از موهای سیاه به طول تقریبی 5 سانتی متر در انتهای آن و دم آن کوتاه و باریک و حدود یک سوم طول سر و تنه است. موهای پشت کاراکال انبوه، کوتاه و به رنگ زرد شنی متمایل به قرمز تا دارچینی متمایل به قهوه ای با دانه های سیاه رنگ، زیر بدن، چانه و گلو سفید است. بالای چشم ها و پشت گوش ها سیاه است و خط باریک سیاهی از گوشه های دهان به چشم ها امتداد دارد.

اندازه ها

طول سر و تنه کاراکال 60 تا 90 سانتی متر است و دم آن 23 تا 31 سانتی متر و ارتفاع آن 38 تا 50 سانتی متر و وزنی معادل 6 تا 19 کیلوگرم دارد.

زیستگاه و پراکندگی

دشتها و تپه ماهورهای مناطق بیابانی و استپی با پوشش گیاهی مناسب زیستگاه اصلی کاراکال است. در ایران در پارک ملی کویر، پارک ملی توران، منطقه حفاظت شده بهرام گور، ساغند یزد، عباس آباد نایین، پناهگاه حیات وحش نایبندان، سیستان و بلوچستان، خراسان، مسجد سلیمان و سرپل ذهاب کرمانشاه مشاهده شده است. در دنیا هم کاراکال در قاره های آسیا و افریقا یافت می‌شود.


عادات

کاراکال ها اغلب شبگرد هستند و اوایل غروب و صبح زود فعالیت بیشتری دارند. البته گاهی در فصل زمستان روزها هم دیده می‌شوند. این موجودات به صورت انفرادی زندگی می‌کنند و قلمرو وسیعی دارند. در زیر بوته، شکاف سنگ‌ها و حفره های طبیعی لانه می‌سازند و کف آن را با پشم و پر میپوشانند. معمولا روزها در زیر بوته ها استراحت میکنند. کاراکال حیوان بسیار چابکی است. به طور عمودی به هوا میپرد و پرندگان را در هوا شکار میکند. موقعی که با دسته ای از پرندگان مواجه میشود تعدادی از آنها را در زمین و هوا شکار میکند.

کاراکال در برخورد با انسان و وسایل نقلیه، حیوان بسیار ترسویی است و گاهی هنگام مواجه با اتومبیل کاملا متوحش و بی حرکت می‌شود به طوری که میتوان آن را با دست گرفت (تا کنون محیط بانان زیادی به تصور اینکه حیوان مریض است، آن را دستگیر و جهت مداوا منتقل کرده اند). این حیوان به راحتی رام و تربیت میشود. در گذشته آن را با شکار خرگوش، آهو و روباه و پرندگان تربیت میکردند.

غذا

کاراکال از پستانداران کوچکی به اندازه موش تا پستانداران بزرگی مثل جبیر و پرندگانی نظیر کبک و هوبره و مارهای سمی و حشرات تغذیه میکند. کاراکال به آب زیادی احتیاج ندارد و آب بدنش را از طریق شکار تامین میکند.

تولید مثل

این حیوانات معمولا در اواسط زمستان جفتگیری می‌کنند و مدت آبستنی آنها حدود 70 روز است. یک تا شش بچه میزایند. چشمهای نوزادانشان پس از یک هفته باز میشود و تا یکسالی به مادر وابسته هستند و در دو سالگی بالغ میشوند. طول عمر کاراکال در اسارت حدود 18 سال است.

وضعیت فعلی

کاراکال دشمن طبیعی خاصی ندارد. اما به علت کاهش طعمه و شکار غیر قانونی آن، نسل این حیوان به شدت رو به کاهش است. در عکسهای گرفته شده توسط دوربین تله ای پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی تعدادی عکس جالب از آن در پارک ملی کویر و پناهگاه حیات وحش نایبندان و پارک ملی توران وجود دارد. در یکی از عکسها کاراکالی یک خرگوش گرفته و زیر دست خود نگه داشته. در سال 1386 در پارک ملی توران، یک کاراکال از فاصله نزدیک مشاهده شد.


منبع

پستانداران ایران، هوشنگ ضیایی

جزوه درس پستانداران ایران، شهاب چراغی، 1395