منطقه تخت سلیمان و علم کوه با تعداد زیادی قله بالای 4000 متر، یخچال، برفچال و دیواره‌هایش یکی از بلندترین ناحیه‌های ایران و آشنا برای کوهنوردان خارجی است. کوهستان تخت سلیمان و علم کوه در محدوده کوهستانی البرز مرکزی است که تقریبا در میانه شمالی آن جای گرفته است. این منطقه همانطور که در نقشه رو به رو نمایش داده شده‌است، از شمال به چالوس، تنکابن و سلمانشهر، از غرب به دره سه هزار، از جنوب به طالقان و الموت و از شرق محدود به دره چالوس است.

برخلاف اغلب خط‌‌‌الرأس‌های البرز مرکزی که شرقی-غربی می‌باشند، بسیاری از قلل این منطقه در خط‌الرأس‌های شمالی-جنوبی قرار گرفته‌اند. کوه‌های معروف این منطقه عبارتند از:

  • علم کوه
  • شاخک غربی
  • شاخک شرقی
  • تخت سلیمان
  • خرسان
  • چالون
  • قلل هفت‌خوان
  • شانه کوه
  • رستم نیشت
  • پسند‌کوه
  • میان سه چال
  • مناره
  • سیاه‌کمان
  • سیاه‌گوک
  • مرجیکش
  • کالاهو
  • کرماکوه
  • گردون کوه

جانپناه و پناهگاه

تاکنون سه جانپناه در منطقه علم کوه و تخت سلیمان ساخته شده است که عبارتند از:

  • جانپناه سرچال؛ این جانپناه توسط فدراسیون کوهنوردی در ارتفاع حدود 3800 متر ساخته شده‌است. آب به صورت لوله کشی در کنار آن وجود دارد و همچنین سرویس بهداشتی هم به صورت ساختمانی مجزا در کنار آن ساخته شده‌است.
  • جانپناه سیاه سنگ؛ این جانپناه از سری جانپناه‌های فلزی است که در مسیر صعود به قله علم کوه و بعد از قله سیاه سنگ ساخته شده‌‌است، ارتفاع این جانپناه حدود 4300 متری است و مساحتی معادل 15متر دارد که برای 12 نفر شبمانی مناسب است. در سال‌های اخیر پنجره‌های این جانپناه از بین رفته است و امکان استفاده از آن مخصوصا در زمستان به علت پر شدن از برف وجود ندارد.
  • جانپناه خرسان؛ این جانپناه هم از سری جانپناه‌های فلزی است که در بین قله علم کوه و خرسان شمالی در سال 1375ساخته شده‌‌است، ارتفاع این جانپناه حدود 4700 متر است و بلندترین جانپناه موجود در ایران به حساب می‌آید. مساحت آن معادل 15متر است که برای 12 نفر شبمانی مناسب است. در سال‌های اخیر پنجره‌های این جانپناه از بین رفته است و امکان استفاده از آن مخصوصا در زمستان به علت پر شدن از برف وجود ندارد.

به علاوه قرارگاه‌های کوهنوردی رودبارک و ونداربن تسهیلاتی مانند وسیله رفت و آمد تا پای صعود، امکان شب‌مانی و راهنمای کوهنوردی ارائه می‌دهد.

یخچال و رودخانه

در حال حاضر کوه‌های تخت سلیمان دارای بزرگترین مجموعه از یخچال‌های کوهستانی در ایران هستند. یخچال علم‌چال با طولی حدود 3 کیلومتر و 750 متر عرض و عمق حدود 80 متری، در شمال قله علم‌کوه از بزرگترین یخچال‌های طبیعی کشور محسوب می‌شود. دیگر یخچال‌های منطقه تخت سلیمان عبارتند از: هفت خوان، شمال‌غربی علم‌کوه، تخت سلیمان، مرجیکش، خرسان، تخت چال (پاتخت) و چالون.

کوه‌های منطقه تخت سلیمان سرچشمه رودخانه‌های مهمی مانند سردآبرود، پراچان، ناریان، الموت رود، گرمارود، ازارود و رودهای دره‌های دوهزار و سه‌هزار می‌باشند.

آب و هوا

آب و هوای این کوهستان به متغیر بودن بین کوهنوران مشهور که احتمالا به دلیل ساختار سنگی آن باشد. به صورت کلی می‌توان گفت زمستان‏های طولانی و تابستان‏های کوتاه، وجه تمایز این منطقه از دیگر مناطق است.

میانگین درجه حرارت سالیانه نیز حدود 10 درجه سانتیگراد است و گرم‏ترین ماه سال مرداد و سردترین آن بهمن است و مناسب‏ترین زمان برای صعود قله‏های و دیواره علم‏کوه اواخر تیر و اوایل مرداد است.

بادهای منطقه اغلب از سمت غرب و از نوع بادهای مدیترانه‏ای است که آب و هوای غرب و شمال ایران را تحت تاثیر خود قرار می‏دهد. علاوه بر آن از مهم‏ترین بادها می‏توان از بادهای شمال شرقی نام برد.

منابع

عباس جعفری. گیتاشناسی ایران جلد اول، کوه ها و کوه نامه ایران. تهران: گیتاشناسی، 1384.

عبدالحسین عزیزی. علم کوه. کوه اسکی، 1364.

علی مقیم. کوهنوردی در ایران. تهران: روزنه، 1385.

علی ملک پور. کلاردشت. فکر نو، 1377.