این منطقه بخش شمالی رشته‌کوه بزرگ زاگرس است که همانطور که در نقشه رو به رو نمایش داده شده‌است، در امتداد شمال به جنوب از ابتدای دره رودخانه گدار واقع در شهرستان نقده که از حوضه آبریز دریاچه ارومیه است شروع می‌شود و تا دره رودخانه دز در شهرستان خرم‌آباد کشیده‌شده است. از نظر ارتفاع و تراکم بعد از زاگرس مرکزی در درجه دوم قرار دارد. زاگرس شمالی در استان‌های آذربایجان غربی (شهرستان‌های نقده، مهاباد و سردشت)، کردستان، کرمانشاه (باختران)، همدان، لرستان، ایلام و خوزستان شمالی واقع شده‌است.

بافت این کوهستان در نواحی شمالی تا حدود استان کرمانشاه متراکم است و ارتفاع متوسطی حدود 2000 متر دارد، در قسمت جنوبی ارتفاعات از یکدیگر دور شده و دشت‌های پهناور و حاصلخیزی را که غالبا در استان کرمانشاه واقعند، پدید می‌آورد که متناسب با آن یکی از متراکم‌ترین نواحی مسکونی کشور را تشکیل می‌دهد. از مهم‌ترین شهر و ماطق مسکونی این ناحیه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

اشنویه، نقده،  سقز، بانه،  اورمان تخت، مهاباد، پیرانشهر، سردشت، سنقر، کنگاور، صحنه، کرمانشاه، پاوه، قصر شیرین، اسلام آباد، تویسرکان، ملایر، نهاوند، همدان، دره شهر، آبدانان، ایلام، کوهدشت، خرم آباد، بروجرد.

مهم‌ترین کوه‌های زاگرس شمالی که با نزدیکی به جنوب به تدریج ارتفاع آن‌ها افزایش میابد عبارتند از:

چهل‌چشمه، شاهو، چهار شاخ، گرین، الوند، شاه‌نشین و کبیرکوه که بلندترین آن‌ها کوه گرین با ارتفاع 3650 متر در نزدیکی بروجرد و خرم آباد است.

از این کوهستان رودخانه‌های بسیار زیادی سرچشمه می‌گیرد که غالبا یا وارد خاک عراق می‌شود و یا به رودخانه‌های بزرگی چون کرخه و دز و کارون می‌ریزند. مهمترین آن‌ها عبارتند از گدار، مهاباد، تلاهو یا سیمینه رود، زرینه رود، آب سیروان، قزل اوزن، الوند، گیلان، قره چای، سیمره، کرخه و دز.

میزان بارندگی سالانه زاگرس شمالی در نواحی شهرستان‌های سردتش و سقز و بانه و مریوان و سنندج بین 600 تا 1000 میلیمتر و در نواحی پاوه، کرمانشاه، همدان، توسرکان و ملایر بین 600 تا 800 میلیمتر و در سایر نواحی بین 300 تا 600 میلیمتر است. میانگین دمای سالیانه این بخش از زاگرس در نواحی مرتفع 5 تا 10 درجه سانتیگراد و در استان کرمانشاه و دیگر نواحی که ارتفاع متوسطی دارند 10 تا 15 درجه سانتیگراد و در استان ایلام و بخش‌های جنوبی لرستان 15 تا 25 درجه سانتیگراد است.

از لحاظ زلزله خیزی شهرستان‌های نقده، مهاباد، قروه  و ملایر که در حاشیه شرقی این منطقه هستند کم زیان و شهرستان‌های پیرانشهر، سقز، سنندج، همدان، تویسرکان، خرم آباد، پاوه، قصر شیرین، کرمانشاه، گیلان غرب، ایلام، دهلران، دره شهر و مهران جزو مناطق نیم زیان و شهرستان‌های مریوان، سنقر و نهاوند و بروجرد جزو مناطق پر زیان محسوب می‌شوند.

منابع

عباس جعفری. گیتاشناسی ایران جلد اول، کوه ها و کوه نامه ایران. تهران: گیتاشناسی، 1384.

علی مقیم. کوهنوردی در ایران. تهران: روزنه، 1385.